دیدار با بلوچی که از تهران آمد

26 11 2014

balouchi-aztehranدیدار با بلوچی که از تهران آمد
داود صیاد
نی زار : دیدار با بلوچی که از تهران آمد عنوان گزارشی است که داود صیاد برای گزارش مشروحش از جلسه ی نقد کتاب “بلوچی که از تهران آمد ” انتخاب نموده است . این گزارش در صفحه ی فرهنگ و هنر روزنامه زاهدان به شماره 2889 /یکم آذر 93،به زیور چاپ آراسته شده است ، سرویس رسانه های دیگر رسانه ی خبری تحلیلی نی زار با توجه به خط مشی فرهنگی خود و همچنین برای ارج نهادن به تلاش گران عرصه فرهنگ ، اقدام به نشر این گزارش برای شما مخاطبین گرامی نموده است .

برگزاری جلسه نقد کتاب بلوچی که از تهران آمد، از سوی مرکز اسناد و کتابخانه ی ملی استان و حضور بنده در این جلسه به گزارشی ختم شد که بی هیچ سخنی این چند خط ناکوک را به شما خوانندگان گرامی تقدیم می کنم .

روز چهارشنبه(28 آبان ) وقتی نزدیک به ساعت دو نیم ظهر از سر کار برمی گشتم چشمم به بنری افتاد که بر روی دیوار مرکز اسناد واقع در جنب میدان امام رضا (ع) نصب شده بود ، جلسه ی بررسی نقد کتاب” بلوچی که از تهران آمد”، در چند ثانیه ای که در حین رانندگی به این بنر نگاه می کردم همین قدر دانستم که دکتر محمد تقی رخشانی و استاد عبدالسلام بزرگ زاده از مهمانان اصلی این برنامه اند .

با آنکه این مسیر را هر روز به جهت رفتن به اداره ام طی می کردم و تا به حال این بنر را ندیده بودم گمان کردم که یحتمل این جلسه بایستی چند روز دیگر برگزار شود . اما بنا به حساسیتی که برای شرکت در این گونه جلسات داشتم حسب اطمینان مجاب شدم تا با استاد قاسم سیاسر رئیس مرکز اسناد استان تماس بگیرم ، استاد سیاسر پس از احوال پرسی این چنین گفت که این نشست در ساعت 19 همان روز در محل سالن کنفرانس مرکز اسناد با حضور جمعی از نویسندگان ، فرهیختگان و اصحاب قلم برگزار خواهد شد .

از وی اجازه خواستم تا دوستان علاقه مندم را نیز به این جلسه دعوت کنم که مهربانی و خوشرویی همیشگی استاد سیاسر مرا برای شرکت در این جلسه مشتاق تر نمود .

نمی دانم چه سری است که هرگاه قرار است در جلسه ای حضور یابم شمارش ثانیه ها از دستم در می رود و گویی عقربه ها برای عبور از یکدیگر سبقت می گیرند !

باز هم مثل همیشه چند دقیقه ای دیر تر می رسم ! جلسه شروع شده بود و استاد سیاسر در حال سخنرانی بود ، استاد عبدالسلام بزرگ زاده نخستین کسی بود که با اشاره سر با او احوالپرسی کردم ، در کنارشان دکترمحمدتقی رخشانی نشسته بودند که باایشان نیز سلام وعلیک مختصری داشته و دنبال جای خالی برای نشستن گشتم ، محمد میر ، دوست شاعرم به مانند همیشه جایی را برایم نگاه داشته بود و کنار ایشان جای گرفتم .

استاد سیاسر در حال سخنرانی بود ،بی درنگ دفترچه ی یاد داشتم را برداشتم و مشغول به نوشتن شدم ، سیاسر از استاد نیک محمد شه بخش می گفت : از این که او انسان بسیار بزرگی بود که همه ی فرهیختگان سیستانی وبلوچ او را به خوبی می شناختند . از این که دیدگاه های انسانی این شخصیت والامقام و فرهمند می تواند دست گیر رفع مشکلات بسیاری باشد، از روشن فکری و شعور بالای نیک محمد .

رئیس مرکز اسناد و کتابخانه ی ملی استان در بخش هایی از صحبتش با اشاره به فاصله ی نخبگان سیستانی وبلوچ در حال حاضر و عدم توجه به نشست های مشترک فرهنگی و ادبی خاطر نشان کرد : من فکر می کنم که اگر نخبگان سیستانی و بلوچ کنار یکدیگر قرار بگیرند و مراودات آنان بیشتر شود بسیاری از معضلاتی که امروز در جامعه ی مان می بینیم وجود نداشته باشد .

قاسم سیاسر بیان کرد : مرکز استاد امیدوار است که یکی از نهاد هایی باشد که می تواند زمینه ی ایجاد چنین فضاهایی را فراهم کند .

وی اضافه کرد: سازمان اسناد اگر جایگاهی در حوزه ی فرهنگ داشته باشد می تواند ادعا کند که کار فرهنگی انجام داده است و اگر این چنین برنامه هایی را از این سازمان حذف کنیم این ساختمان و تشکیلات تنها یک انبار کتاب و اسناد بیش نخواهد بود .

سیاسر با اشاره به گلایه ی برخی از مسئولان درخصوص فقدان مخاطب فرهنگی در استان تصریح کرد : آنچه در استان ما در حقیقت وجود دارد این است که مخاطبین فرهنگی بسیاری دراین استان وجود دارند اما نکته ی حائز اهمیت در این است که متولیان فرهنگ و هنر در این خطه نتوانسته اند با مخاطبان فرهنگی ارتباط برقرار کنند .

رئیس مرکز اسناد و کتابخانه ی ملی استان سیستان وبلوچستان گفت : تفکر و هنر به معنای حقیقی کلمه ملازم با نقد قدرت است و هیچ هنری را نمی توان پیدا کرد که بخشی از آن در نقد ساختار قدرت نباشد . ارتباط با نخبگان فرهنگی ظرافت هایی را می طلبد که اگر به درستی به کار گرفته نشود نمی توان انتظار داشت که نخبگان فرهنگی نگاه یا فعالیتی با مجموعه های متولی این حوزه ها داشته باشند .

قاسم سیاسر با اشاره به اینکه هر نظامی نیازمند نقد است و اگر نظامی خود را بی نیاز از نقد بداند زمینه های نابودی خود را فراهم می کند ابراز داشت : آنچه متاسفانه مغفول واقع شده این است که آستانه ی تحمل نظام بر خلاف آنچه در بین فرهیختگان رواج پیدا کرده بسیار بالاست . و از آن اسف بار تر این است که برخی متولیان فرهنگی ظرفیت اندک خود را در پذیرش افراد را با آستانه ی تحمل نظام اشتباه گرفته اند. این در حالی است که ملاحظات شخصی این طیف با ملاحظات نظام به هیچ عنوان برابر نیست !

سیاسر از همه ی شرکت کنندگان در جلسه ی نقد کتاب شادروان نیک محمد شه بخش خواست تا مرکز اسناد را خانه ی خود بدانند و این محل را به پاتوقی فرهنگی تبدیل کنند . او در این باره گفت : اگر ما و همکاران مان بتوانیم این جا را به پاتوقی فرهنگی مبدل کنیم می توانیم ادعا کنیم که در کار خودمان موفق بوده ایم !

در ادامه استاد سیاسر با اشاره به زندگی نیک محمد در دوران جوانی اش که مقارن با سالهای 1320 تا 1325 که به گفته ی وی یکی از درخشان ترین دوران آزادی های سیاسی ،مدنی و مطبوعاتی کشور در آن دوران بود گفت : خطوط اصلی اندیشه ی زنده یاد شه بخش در چنین دورانی شکل گرفت و او پس از بازگشت به استان ، هم کار سیاسی را دنبال می کند و به سمت معاون حزب ملیون در استان می رسد و هم پیشه ی عکاسی و خبرنگاری را در پیش می گیرد .

سیاسر از این که نیک محمد طلایه دار تجدد در بلوچستان است از او به نکویی یاد می کند و او را پیشتاز تجدد هایی می داند که برخلاف دیگر تجدد گرایان ، شیوه ی فکری و عملی او به هیچ عنوان در تضاد با مذهب و سنت جامعه اش نبود .

استاد در بخش های دیگر سخن هایش احوالات تاریخی کشور در دوره های پس از مشروطه را تشریح نمود و به گوشه ای فضایل اخلاقی میرزا نیک محمد شه بخش پرداخت .

پس از مدیر کل اسناد امان الله شه بخش فرزند استاد نیک محمد شروع به صحبت می کند ، او از پدرش می گوید ، از این که نگاه نیک محمد نگاهی است که اسلحه را به قلم تبدیل می کند .

او از خاطرات کسانی می گوید که با وساطت میرزا شه بخش امکان تحصیل شان فراهم شده و از علاقه ی بسیار زیاد نیک محمد به سفارش اطرفیان به تحصیل علم و سواد سخن می گوید .

او خاطره ای را نقل می کند از سال 1336 ، زمانی که در شهرستان ایرانشهر تنها تا مقطع سیکل (متوسطه ی اول) امکان تحصیل مهیا بود ، او می گفت : در همان سال ده نفر از افرادی که سیکل گرفته بودند برای ادامه ی تحصیل به زاهدان می آیند تا با امکاناتی که در مرکز استان فراهم است مدارج علمی خود را بالاتر ببرند . رنج سفر و تامین مایحتاج زندگی و از همه مهم تر محلی برای اسکان مهم ترین مشکلات آنان است . آنها برای کمک به پیش میرزا می روند و با پیگیری هایی که میرزا با همکاری استانداری وقت انجام می دهد دستور دایر نمودن دبیرستان در ایرانشهر را اخذ وزمینه ی ادامه ی تحصیل آنان را در شهر خوشان فراهم می کند .

امان الله شه بخش می گوید از سال 36 به بعد هر کس در ایرانشهر دیپلم گرفته ، تحصیلاتش را مدیون پیگیری های نیک محمد است .

نیک محمدی که هم عکاسی می کند ، هم روزنامه نگاری و هم در مناسبات اجتماعی و سیاسی فردی صاحب نفوذ و عالم است .

پسر نیک محمد از آسیب های امروز دنیای نویسندگی و این که یک نویسنده بنا بر ملاحظات اجتماعی و سیاسی گاهی مجبور است همه ی گفتنی ها را نگوید سخن گفت و گلایه کرد که وضعیت مطالعه ی امروز مردمان ما به سبب قیمت کتاب ها در حد مطلوبی نیست .

وی گفت : امروز اگر کسی قرار است کتابی را بخرد تنها چیزی را که نگاه می کند و برایش از اهمیت دوچندانی برخوردار است نخست قیمت آن است و این یکی از مهم ترین ضعف های ماست . ایشان ابراز امیدواری کرد که دولت برای کاهش قیمت کتب یا در نظر گرفتن سوبسیدی در این باره اقدام شایسته ای انجام دهد .

پسر نیک محمد از دکتر رخشانی به سبب همتی که برای چاپ کتاب خاطرات پدرش داشته تشکر نمود و یاد آور شد چاپ کتاب خاطرات میرزا برایش اهمیت بسیار زیادی داشت و روزهای آخر عمرش مدام پیگیر آن بود ، امری که با مهربانی های دکتر رخشانی به گونه ای رقم خود که نیک محمد در زمان حیاتش یک نسخه از این کتاب را به صورت نمادین چاپ شده بود ، ورق زد و خواند و وقتی دانست که ماحصل سالها تجربه و فعالیتش بی نتیجه نمانده دار فانی را وداع گفت . او آنچنان خالصانه وبی ریا از دکتر رخشانی تشکر نمود که تشویق حاضرین نیز به همراه سپاس های فرزند نیک محمد نثار رخشانی گردید .

وقتی این خاطرات را از نیک محمدی که چند سال پیش تنها در زمان وفاتش مطالبی را از وی در صفحه ی فیس بوک جناب بزرگ زاده خوانده بودم ، می شنیدم مرا برای شناختن بیشتر این بزرگ مرد راغب تر کرد و این شد که با خاموش کردن گوشی هایم حواسم را برای شناختن زوایای بیشتری از زندگی نیک محمد جمع تر کردم . میرزا نیک محمد عکاس ، خبرنگار، روزنامه نگار و کماش ایل شه بخش!

پس از پسر میزرا نوبت به دکتر محمد تقی رخشانی مدیرعامل انتشارات تفتان رسید تا ماحصل سالها مجالست با میرزا را برای حضار شرح دهد . رخشانی از مدعوینی بود که برای نقد و بررسی کتاب بلوچی که از تهران آمد انتخاب شده بود .

دکتر رخشانی در اوایل صحبتش از قاسم سیاسر به سبب میزبانی این جلسه تشکر نمود و همچنین به وی به پاس انتخاب شایسته اش در جایگاهی که باید می بود به وی تبریک گفت .سپس با اشاره به محتوای کتاب بلوچی که از تهران آمده بود خاطر نشان کرد : در بحث خاطرات یک موضوع بسیار مهم داریم و آن هم این است که این خاطرات تا چه میزان واقعیت دارد .

وی اضافه کرد : اولین ویژگی خاطره نویسی این است که این مهم یک اقدام فردی است و خاطره نویسی با نوشته ای که مولفش چندین کتاب خوانده باشد و پس از آن به برداشتی رسیده باشد متفاوت است .در خاطره نویسی گاهی پیش می آید که نویسنده ای مطلبی را به نحوی مطرح می کند که ممکن است شخص دیگری همان مورد رابه گونه ای دیگر نوشته باشد .

رخشانی با اشاره به این که تاریخ ، بازسازی گذشته است به نزدیک ترین شکل ممکن با اصل واقعه بیان کرد: وقتی کسی خاطرات خود را می نویسد و نگاه فردی به موضوعات دارد ، همین نگاه فردی آسیب به وجود می آورد ، گاهی نویسنده بر اساس ایده های خود به نقد مطالب و موضوعاتی که در پیرامونش وجود داشته می پردازد و این موارد هم می تواند کمک کند و هم مشکل ایجاد کند .

مدیر عامل انتشارات تفتان با اشاره به برخی وقایع تاریخی در زمان مشروطه که نقل یک خاطره، بسیاری از محاسبات سیاسی را برهم زده است گفت : اگر خاطرات رو در روی یکدیگر قرار بگیرند بسیاری از این سوظن ها بر طرف می شود اما نکته ای که از اهمیت دوچندانی برخوردار است وباید به آن اشاره کنم این است که نیک محمد در بیان حرف هایش صداقت دارد. صداقت او آنچنان است که حتی گاهی برای دوستانش از کلماتی استفاده می کند که اگر کس دیگری جای نیک محمد می بود ممکن است از نوشتن این بخش ها صرف نظر کند .

وی با اشاره به خاطرات زمان تدوین و چاب کتاب می گوید : گاهی که متن کتاب را می خواندم به سراغ میرزا می رفتم تا از او بخواهم بنا به مصلحت ،برخی واژه ها و مطالب را به سبب نسبت قومی ای که با افراد مختلف دارد تغییر دهد که او با آرامش خاصی که همیشه همراه او بود می گفت که شما صاحب اختیار هستید اما نظر من درباره ی اینان همین است که نوشته ام ! از همین روی است که صداقت در گفتار و خاطرات نیک محمد موج می زند .

دکتر محمد تقی رخشانی اضافه کرد : میرزا محمد در جامعه و تاریخ استان سیستان وبلوچستان به تنهایی نقش یک NGO را ایفا می کند . آن هم زمانی بسیار پیشین تر از آن که تعاریف این چنینی در جامعه حاکم شود .

مدیر مسئول روزنامه ی زاهدان تصریح کرد : صداقت در کلام نیک محمد آنچنان شورمندانه است که او حتی در بخش هایی از کتابش از روابط عاشقانه اش نیز حرف می زند ، میرزا فردی بود که بسیاری از سنت ها را شکست و درباره ی بسیاری از موارد با صراحت تمام سخن گفت ! و همین طلایه داری او باعث آن گردید که این صراحت فتح بابی شود برای سایر کسانی که بعد از ایشان اقدام به نوشتن خاطرات زندگی شان نمودند .

رخشانی خاطر نشان کرد :‌ نیک محمد یک کنش گر اجتماعی است ، آنچه که گفته بخشی از تاریخ ماست و صرفا یک خاطره گویی معمولی نیست ، او شاهد بسیاری از وقایع تاریخی این استان بود و از آن رو که ذهن خلاقی داشته است این وقایع را در عین درستی به رشته ی تحریر در آورده است .

مدیر عامل انتشارات تفتان ابراز داشت : نگاه انسانی یکدست و یکسان به همه ی اقوام و مذاهب از نیک محمد فردی متفاوت ساخته بود . یادم می آید که از او پرسیدم که بعد از این همه خدمات متعددی که برای مردمت انجام داده ای به کدام یک بیشتر از همه افتخار می کنی و او از فراهم کردن تحصیلات عالیه برای دانش آموزان بلوچ که این تحصیلات منجر به معلم شدن آن ها شده بود سخن گفت . او حتی چندین بار سهمیه های مشترک برای سیستانی و بلوچ و حتی غیر این دوقوم نیز گرفته بود .

دکتر رخشانی با اشاره به ماجرای گروگان گرفته شدن نیک محمد و مهربانی های خاصه ای که با آنان داشته و آنان را مرید خود کرده خاطر نشان کرد : او حتی با محالفین خود مهربانی می کرد .

وی پایان سخن خود را با این گفته ی مرحوم مهراله خان ریگی پایان داد که : اگر انسان قابل خرید و فروش می بود من میرزا محمد را برای طایفه ی ریگی می خریدم !

رخشانی از فضائل اخلاقی و انسانی میرزا نیک محمد شه بخش سخن گفت و خوانش کتاب خاطراتش را به همه توصیه نمود .

پس از دکتر رخشانی استاد عبدالسلام بزرگ زاده نیز درباره ی کتاب نیک محمد گفت : آنچه درباره ی بلوچستان به رشته ی تحریر در آمده و نسخه های خطی آن در موزه ها موجود است قدمت سیصد الی چهارصد ساله دارد و این مهم اهمیت چنین کتاب هایی را دوچندان می کند .

بزرگ زاده بااشاره به قدمت تاریخی دوچندان استان سیستان وبلوچستان اظهار کرد : هر پژوهش ، مقاله یا کتابی در حال حاضر نوشته می شود در عصر های اینده از آن به عنوان منبع یاد می شود واز همین روی است که این اولین ها از اهمیت دوچندانی برخوردار است .

وی افزود : اگر سنگ بنای واقعیتی در حال حاضر کج گذارده شود تا مادام العمر این جریان به همین صورت ادامه پیدا خواهد کرد

شاعر صاحب نام استان با اشاره به سنت شکنی های متعدد میرزا شه بخش تصریح کرد : عکس های ایشان در دوره های مختلف تاریخی استان منبع تصویری عظیمی برای پژوهندگان در حوزه های مختلف است . آن هم صنعت و هنری به نام عکس که مکمل بسیاری از پروژه ها ی علمی و تحقیقاتی است .

عبدالسلام بزرگ زاده از خاطرات شیرینی که با مرحوم شه بخش داشتند برا حاضرین سخن گفتند و مهم ترین توصیه ی ایشان به همه را کسب علم و تحصیل تا بالاترین مدارج علمی توصیف نمودند .

پژوهشگر خوش نام فرهنگ بلوچ از نیک نظر به عنوان اولین عکاس و اولین روزنامه نگار استان سیستان وبلوچستان نام برد و گفت : خصایص انسانی و راهنمایی های متعددی که این مرد به شخصه در باره ی خود بنده داشت از نیک محمد خاطره ی بسیار نیکویی به یقین در ذهن بسیاری نقش بسته است .

بزرگ زاده خاطر نشان کرد : تاریخ معاصر سیستان وبلوچستان به روایت تصویر را می توان با عکس های نیک محمد به کتابی ماندگار تبدیل کرد و از من همین جا و در پایان صحبت هایم از مدیریت محترم سازمان اسناد می خواهم که گوشه ای از این مجموعه را به نمایشگاه آثار نیک محمد اختصاص دهد .

*****

هرچه به پایان این جلسه نزدیک تر می شدیم ، برای خوانش خاطرات این بزرگ مرد بلوچ راغب تر می شدم و افسوس می خوردم که نیک محمد تا 16 بهمن 1390 نیز در میان ما بود و فرصتی پیدا نکردم که با او هم کلام شوم .

از جایم بلند شدم و می خواستم خودم را زودتر به کسانی برسانم که احتمال می دادم ممکن است نسخه ای از خاطرات نیک محمد را داشته باشند . وقتی به ردیف صندلی میهمانان اصلی این جلسه رسیدم دیدم نسخه ای از خاطرات نیک محمد بر روی گوشه ی میز خودنمایی می کند ! و این کتاب سهم شیرین من از این جلسه شد .

داود صیاد – بامداد پنج شنبه 29 آبان 93

Advertisements

کارها

Information

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s




%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: